Być dobrym dziennikarzem...

1. Używaj strony czynnej. Nie: kościół został zbudowany przez benedyktynów, ale: benedyktyni zbudowali kościół. Nie: szkoła została zbudowana w szczerym polu, ale: szkołę zbudowano w szczerym polu. Strona bierna jest nudna, urzędowa, obezwładnia tekst.

2. Polegaj na rzeczownikach i czasownikach. Są w zdaniu tym, czym mięso na talerzu. Reszta to warzywa.

3. Pisz prostymi zdaniami, zachowuj naturalny porządek - podmiot, orzeczenie, reszta. Nie: do szkoły chodzi zawsze Zosia przez las, ale: Zosia zawsze chodzi do szkoły przez las.
To zależy, czasem ważny jest las i wtedy - jak powyżej. Ale czasem Zosia chodzi gdzieś przez pole, gdzieś przez łąki, ale właśnie do szkoły - biega przez las. I wtedy ważniejsza jest szkoła i w takim razie lepsze jest zdanie: do szkoły Zosia chodzi zawsze przez las. A czasem ważne jest, że ona chodzi tamtędy zawsze - a nie, że w ogóle tamtędy chodzi. W tym zaś przypadku najsłuszniej będzie napisać: Do szkoły Zosia chodzi przez las zawsze.

4. Używaj zdań klarownych. Jeśli robią się długie i zawiłe, dziel. Dbaj jednak o zróżnicowanie długości zdań, aby nie powstało staccato.

5. Używaj słów prostych, zrozumiałych; tekst nie stanie się z tego powodu prymitywny, przeciwnie, zawarta w nim myśl łatwiej się wybije.

6. Unikaj nowomowy, słów i zwrotów obcych, języka urzędowego, nadmiernych kolokwializmów (poleciał do lekarza).

7. Panuj nad czasem, nie dopuść do chaosu. W reportażu można używać różnych czasów, ale musi to być zgodne z logiką wydarzeń.

8. Największą uwagę poświęć pierwszym zdaniom tekstu, które na ogół wyodrębniamy w druku (lead). Muszą być lapidarne, zaciekawiające, wprowadzające w temat, a nie zdradzające wszystkiego.

9. Jeśli Ci się uda - wymyśl wcześniej tytuł tekstu, albo przynajmniej jego ideę. Pomoże ci to zorganizować materiał i skonstruować tekst.

10. Tytuł musi się odwoływać do powszechnej wiedzy czytelników, a więc nie może zawierać niezrozumiałych skojarzeń, wąskich aluzji, niezrozumiałych słów. A jednocześnie nie może być o wszystkim i niczym. Przykłady dobrych tytułów: Jak się droczę by odroczyć (chodziło o służbę wojskową), Twój ojciec nie zabił (rewizja procesu kieleckiego), Skóra po niedźwiedziu (mienie poradzieckie w Polsce), Niech Bóg broni (niezabezpieczone zabytki kościelne).

11. Temat nie może być zawieszony w próżni. Przedstaw tło. Można to czasem zrobię w ramce, leadzie (jeśli tło bardzo ciekawe), lub w komentarzu - obok tekstu zasadniczego.

12. Jeśli musisz przedstawić trudne dane techniczne, statystyczne itp - wyjaśniaj, przekładaj, używaj sposobów. Przykład: autor książki o Kosmosie napisał, że gdyby Słońce było wielkości łebka od szpilki, poparzyłoby nas dotkliwie z odległości 150 km. W ten sposób powiedział nam wiele i o temperaturze Słońca i o odległości planety od Ziemi.

13. Jeśli tekst jest dłuższy, a zwłaszcza, ma wiele wątków, pamiętaj, że czytelnik może pogubić wydarzenia i bohaterów, więc weź na siebie rolę przewodnika, przypominając dyskretnie kto jest kto, gdzie jesteśmy i o co chodzi.

14. Nie pozostawiaj pytań bez odpowiedzi. Zrób wszystko, by odpowiedzieć na pytanie, które nasuwa się podczas pracy nad tekstem. Jeśli nie jesteś w stanie znaleźć odpowiedzi, wyjaśnij czytelnikowi, dlaczego.

15. Nie rób czytelnikowi nadziei, których nie spełnisz. Jeśli na przykład piszesz, że ktoś opowiedział wspaniały dowcip, musisz go przytoczyć. Jeśli informujesz, że pierwsza dama miała na sobie uroczy kostium, musisz go opisać.

16. Przy opisywaniu największych dramatów, zachowuj największą powściągliwość.

17. Unikaj opisów stanu ducha, chyba, że posługujesz się słowami bohaterów tekstu. Na przykład nie pisz od siebie, że bohater przed samobójstwem „całą noc przesiedział patrząc w ciemność za oknem", lecz napisz to jako informację od świadka, podając kim jest świadek i skąd to wie.  A więc nie literatura, lecz dokumentacja, która ma nieraz większą siłę, niż literatura.

18. Staraj się przekładać emocje na fakty. Na przykład, zamiast stwierdzać, że ktoś był wściekły, opisz sposób jego zachowania; czytelnik sam wyprowadzi wniosek, że bohater był wściekły. Np: Staszek trzasnął drzwiami, kopnął krowę.

19. Przytaczając monologi, stosując dialog uważaj, by nie wkładać ludziom w usta wymyślonego przez siebie samego języka. Jeśli chcesz charakteryzować bohaterów przez ich język - musi on być prawdziwy. Jeśli masz co do tego wątpliwości, niech mówią językiem potocznym, albo omów to, co ci powiedzieli, a nie przytaczaj.

20. Po napisaniu tekstu spróbuj go skrócić. Wyrzuć wszelki balast. Jeśli nie potrafisz, poproś o to kolegę reportera. Może się wymienicie tymi rolami.

21. Jeśli masz jeszcze chwilę czasu, przeczytaj sobie tekst głośno z ołówkiem w ręku. Tam, gdzie poczujesz kluski w gardle, trzeba coś poprawić.

na podst. tekstu Małgosi Szeinert